Gezondheid

Zijn er gevolgen voor mijn gezondheid?

Om een betrouwbaar en veilig elektriciteitsnet te kunnen blijven garanderen voert TenneT steeds meer projecten uit en is daardoor zichtbaarder in de samenleving. Met als gevolg dat mensen vaker vragen stellen over het wonen in de buurt van hoogspanning en in het bijzonder over magnetische velden. De overheid en TenneT vinden het belangrijk om inzicht te geven in de mogelijke effecten van het wonen in de nabijheid van hoogspanning.

Over elektromagnetische velden

Elektrische, magnetische en elektromagnetische velden komen van nature overal in het milieu voor. Bekende vormen van elektromagnetische velden zijn UV-straling (zon) en infrarode straling (warme voorwerpen), maar ook zichtbaar licht. Elektromagnetische velden worden ook bewust opgewekt voor toepassingen als de zonnebank, warmtetherapie, magnetron, inductie-koken en zendmasten voor radio, tv en telefonie. Maar ook bij de opwekking, distributie en het gebruik van elektriciteit ontstaan onbedoeld elektromagnetische velden. Deze velden zijn dan ook aanwezig bij hoogspanningslijnen, de elektrische installatie in huis en elektrische huishoudelijke apparaten.

Magneetvelden en gezondheid

Gezondheidseffecten zijn niet waarschijnlijk.

Vanaf de jaren ‘70 is er veel onderzoek gedaan naar de mogelijke invloed van magnetische velden op de gezondheid. Daaruit is naar voren gekomen dat het niet erg waarschijnlijk is dat de elektrische en magnetische velden veroorzaakt door hoogspanningslijnen of kabels in de woon- en werkomgeving schadelijk zijn voor de gezondheid.

Wel is duidelijk dat bij hoge en zeer hoge veldsterkten, die echter niet voorkomen in de normale woon- en werkomgeving, effecten kunnen optreden die mogelijk hinderlijk zijn en schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn.

Om mensen te beschermen tegen deze effecten zijn door onafhankelijke instellingen grenswaarden voorgesteld. Internationaal worden vooral de grenswaarden van de International Commission for Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) veel gebruikt. Deze worden door de Europese Unie aanbevolen. In Nederland vormen deze grenswaarden ook de basis van het beleid rond elektrische en magnetische velden

Voor burgers liggen deze grenswaarden minstens een factor 5 tot 50 lager dan de laagste veldsterkte waarbij is aangetoond dat deze effecten kunnen veroorzaken.

De onderzoeken

Onderzoekers vinden geen oorzakelijk verband.

Onderzoek met proefdieren, celkweken en vrijwilligers hebben nog nooit een oorzakelijk verband tussen blootstelling aan deze velden (met een sterkte lager dan de grenswaarden) en verschillende ziekten aangetoond. Er is ook geen biologisch mechanisme bekend, dat verklaart hoe een bepaalde ziekte kan ontstaan door blootstelling aan elektrische of magnetische velden.

Daarnaast zijn er veel epidemiologische studies uitgevoerd, waarbij een mogelijk statistische samenhang tussen bijvoorbeeld blootstelling aan magnetische velden en verschillende ziekten is onderzocht. Er is nagegaan of in woningen in de buurt van hoogspanningslijnen vaker bepaalde vormen van ziekten voorkomen dan in woningen waar geen hoogspanningslijn is. De meeste bevolkingsonderzoeken laten geen statistische samenhang zien tussen het wonen bij hoogspanningslijnen en wat voor ziekte dan ook. Wel zijn er aanwijzingen gevonden voor een zwakke, maar wel statistisch significante, relatie tussen het wonen bij hoogspanningslijnen en leukemie bij kinderen. Dat betekent niet dat leukemie bij kinderen wordt veroorzaakt door hoogspanningslijnen. Het is heel goed mogelijk dat de gevonden aanwijzingen worden veroorzaakt door andere factoren, of een gevolg zijn van fouten in blootstellingsschatting, of berusten op toeval. ICNIRP en de Nederlandse Gezondheidsraad komen eveneens tot deze conclusie.

Overheidsbeleid voor hoogspanningslijnen

Voorzorgbeginsel geldt voor nieuwe verbindingen.

Vanwege de epidemiologische aanwijzingen heeft de Nederlandse overheid besloten om het voorzorgsprincipe toe te passen en aanvullend beleid te formuleren voor nieuwe situaties bij hoogspanningslijnen.

In oktober 2005 heeft het (toenmalige) ministerie van VROM in een brief aan provincies, gemeenten en beheerders van hoogspanningslijnen het advies uitgebracht om zoveel als redelijkerwijs mogelijk te vermijden dat er nieuwe situaties ontstaan waarbij kinderen langdurig verblijven in een gebied rond bovengrondse hoogspanningslijnen waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld hoger is dan 0,4 microTesla.

Het gaat hierbij om:

nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen of wijzigingen aan bestaande lijnen
nieuwe bebouwing (woningen etc.) bij bestaande bovengrondse hoogspanningslijnen.
 
Het advies van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (voorheen VROM) geldt alleen voor nieuwe situaties omdat er, ook na vele jaren van onderzoek, geen aanwijzingen zijn voor een oorzakelijk verband tussen blootstelling aan magnetische velden van hoogspanningslijnen en het ontstaan van leukemie bij kinderen.

Ook speelt mee dat eventuele maatregelen bij bestaande situaties vaak ingrijpend zijn (verhuizen) en veel geld kosten, terwijl niet zeker is dat magneetvelden veroorzaakt door hoogspanningslijnen slecht zijn voor de gezondheid.

Kijk voor meer informatie op www.rijksoverheid.nl of www.rivm.nl.

Voorzorgsbeleid

De Nederlandse overheid (het ministerie van VROM) heeft in 2005 een advies uitgebracht over magneetvelden nabij bovengrondse hoogspanningslijnen. Dit advies maakt voor magneetvelden onderscheid tussen bestaande en nieuwe situaties. Voor bestaande woningen geldt wel het referentieniveau volgens ICNIRP van 100 µT.

Voor nieuwe situaties adviseert de overheid aan gemeenten, provincies en beheerders van hoogspanningsnetten om in nieuwe situaties bij bovengrondse hoogspanningslijnen uit voorzorg zoveel mogelijk te voorkomen dat kinderen langdurig verblijven in magnetische veldsterkten hoger dan 0,4 µT. Dit leidt ertoe dat rond nieuwe hoogspanningsverbindingen een zone is waarbinnen zoveel mogelijk voorkomen moet worden dat kinderen langdurig verblijven in deze zone. Concreet betekent dit dat wordt ontraden dat scholen, creches en woningen in deze zone staan.

Helaas is het niet altijd mogelijk om gevoelige bestemmingen te vermijden. TenneT heeft daarom een schadebeleid ontwikkeld. Voor gevoelige bestemmingen wordt aan dit schadebeleid invulling gegeven door een aanbod tot uitkoop te doen.